Rozszyfruj controlling · 10 min czytania
“Czy warto dziś zaczynać karierę w zawodzie, który może zastąpić AI?” — to pytanie zwykle dostaje w odpowiedzi opinie, nie liczby. Poniżej wyłącznie dane z badań przeprowadzonych i opublikowanych przez firmy, które je zrobiły, w większości przeprowadzonych w pierwszej połowie 2026 roku — bez pośredników.
Zacznijmy od najbardziej bezpośredniej odpowiedzi na pytanie o etaty. Globalne badanie McKinsey “The State of AI”(n=1719 firm z 97 krajów, badanie terenowe maj–czerwiec 2026, publikacja sierpień 2026) pyta wprost o realny, a nie prognozowany wpływ AI na zatrudnienie (McKinsey, sierpień 2026):
W 2024 roku Gartner przewidział, że do 2026 roku 90% funkcji finansowych wdroży przynajmniej jedno rozwiązanie AI, a mniej niż 10% z nich odnotuje redukcję zatrudnienia w wyniku tych wdrożeń (Gartner, wrzesień 2024). Dwa lata później można to zweryfikować częściowo na realnych danych.
Adopcja okazała się wolniejsza niż prognoza: dane Gartnera z listopada 2025 pokazują 59% firm korzystających z AI w finansach, nie 90% (Gartner, listopad 2025) — tempo wdrożeń przewidziano zbyt optymistycznie. Za to druga część prognozy — brak masowej redukcji zatrudnienia — na razie się potwierdza: przywołane wyżej dane McKinsey (14% faktycznych redukcji łącznie, przy czym akurat w strategii i finansach spadek okazał się wyraźnie mniejszy, niż przewidywano rok wcześniej) nie pokazują scenariusza masowych zwolnień w funkcjach finansowych.
Gartner opisywał to zjawisko jako “human-machine learning loop” — model, w którym AI przejmuje zadania dobrze zdefiniowane i oparte na dużej ilości danych, a ludzie odpowiadają za projektowanie usprawnień i decyzje wymagające kreatywności, tworząc zamkniętą pętlę wzajemnego doskonalenia zamiast prostego zastępowania (Gartner, wrzesień 2024).
Jeśli AI miałaby po prostu zastępować ludzi, firmy nie powinny mieć dziś problemu ze znalezieniem pracowników do zespołów finansowych. Dane pokazują coś przeciwnego. W badaniu Gartnera na próbie 100 CFO (badanie terenowe styczeń–luty 2026, publikacja marzec 2026) pozyskanie i rozwój talentów w obszarze AI i kompetencji cyfrowych to dziś numer jeden na liście najpilniejszych wyzwań CFO — przed niepewnością rynkową (Gartner, marzec 2026).
Jak komentuje Mallory Bulman z Gartnera: “CFO przekonają się, że pozyskanie talentów w obszarze AI i kompetencji cyfrowych, by sprostać temu najważniejszemu wyzwaniu, nie jest ani łatwe, ani tanie” (Gartner, marzec 2026).
Jeśli firmy z trudem znajdują ludzi z odpowiednimi kompetencjami, to nie jest rynek pracy, na którym zawód znika — to rynek, na którym rośnie premia za konkretne umiejętności.
Osobne badanie Gartnera na próbie ponad 300 CFO i liderów finansowych (badanie terenowe październik 2025, publikacja luty 2026) pokazuje mechanizm, który tłumaczy, skąd bierze się niepokój o etaty, mimo braku masowych zwolnień (Gartner, luty 2026):
WAŻNE: TO JEST REALNY MECHANIZM ZMIANY — NIE MASOWE ZWOLNIENIA, TYLKO WOLNIEJSZY WZROST ZATRUDNIENIA I NIŻSZE PODWYŻKI, PRZY JEDNOCZESNYM PRZESUNIĘCIU BUDŻETU W STRONĘ NARZĘDZI AI I ROSNĄCYCH OCZEKIWAŃ WOBEC PRODUKTYWNOŚCI KAŻDEJ OSOBY W ZESPOLE. To nie jest “ten sam zawód, mniej osób” — to “ten sam zawód, inna ekonomia”: mniej nowych etatów i wolniej rosnące pensje, ale wyższe oczekiwania co do tego, ile wartości generuje jedna osoba korzystająca z AI. Jak podsumowuje Nauman Abbasi, Vice President Analyst w Gartner Finance: “AI to już nie jest eksperyment — to szybko staje się podstawową zdolnością operacyjną przedsiębiorstwa” (Gartner, luty 2026).
Potwierdza to niezależnie badanie Deloitte “CFO Signals” za IV kwartał 2025 (n=200, Ameryka Płn., publikacja styczeń 2026): 49% CFO wskazuje automatyzację procesów wprost jako sposób na uwolnienie czasu pracowników na zadania o wyższej wartości, a 49% planuje raczej wewnętrzne awanse i przekwalifikowanie niż zewnętrzną rekrutację, żeby zarządzić kosztami zatrudnienia (Deloitte, styczeń 2026). To dane o inwestowaniu w obecnych ludzi, nie o ich zastępowaniu.
Największe i najświeższe badanie w tym zestawieniu — EY Global DNA of the CFO Survey 2026 — objęło 1610 CFO i liderów finansowych z 28 krajów (badanie terenowe luty–marzec 2026, publikacja czerwiec 2026, uzupełnione 16 pogłębionymi wywiadami) (EY, czerwiec 2026). Wersję dla polskiego rynku EY opublikował w lipcu 2026 roku (EY Polska, lipiec 2026).
Kluczowa luka, którą pokazuje to badanie: 60% CFO chce, żeby finanse prowadziły tworzenie wartości w firmie, ale realny wpływ na kluczowe decyzje inwestycyjne ma tylko 25% z nich, a tylko 27% organizacji postrzega dziś funkcję finansową jako prawdziwego partnera strategicznego dla biznesu.
To, co domyka tę lukę, to konkretnie nazwane w badaniu kompetencje, nie mnożenie etatów: 68% CFO widzi potrzebę nowych stylów przywództwa, 50% wskazuje niedobór kompetencji jako barierę wdrożenia AI, a 38% CFO wprost przyznaje, że ich własne kompetencje w AI rozwijają się szybciej niż kompetencje ich zespołów. Tylko 21% ocenia gotowość swojej funkcji finansowej do pracy z AI jako zaawansowaną lub wiodącą — co oznacza, że 79% wciąż ma w tym obszarze wyraźny dystans do nadrobienia.
WAŻNE: BADANIE POKAZUJE TWARDY DOWÓD NA TO, ŻE TO KOMPETENCJE — NIE STAŻ PRACY — DECYDUJĄ O TYM, KTO KORZYSTA NA TEJ ZMIANIE. Zespoły ocenione jako “wysoce adaptacyjne” przekroczyły oczekiwania transformacyjne w 42% przypadków, zespoły “ogólnie adaptacyjne” — w 16% przypadków, a zespoły zależne od wsparcia zewnętrznego — zaledwie w 3% przypadków (EY, czerwiec 2026). Różnica między tymi grupami to nie AI — to zdolność zespołu do uczenia się i adaptacji.
Zestawiając te pięć niezależnych badań z 2025 i 2026 roku: AI nie eliminuje dziś stanowisk w controllingu na masową skalę (McKinsey: tylko 14% firm korzystających z AI zgłasza faktyczny spadek zatrudnienia, a w strategii i finansach korporacyjnych spadek okazał się wyraźnie mniejszy, niż przewidywano rok wcześniej), firmy mają realny i rosnący problem ze znalezieniem osób z odpowiednimi kompetencjami cyfrowymi (Gartner), inwestują w przekwalifikowanie obecnych zespołów zamiast w zwolnienia (Deloitte), a jednocześnie widać wyraźną, policzalną lukę między tym, kto chce być partnerem strategicznym biznesu, a kto realnie nim dziś jest (EY) — i to właśnie kompetencje, nie AI same w sobie, decydują, po której stronie tej luki się znajdziesz.
To nie jest obraz zawodu w odwrocie. To obraz zawodu, w którym przesuwa się definicja tego, za co się płaci: mniej za ręczne przetwarzanie danych, więcej za umiejętność przełożenia wyników pracy AI na decyzję biznesową, którą kupi zarząd.
Szkolenia Controlling Navigator kładą duży nacisk na tłumaczenie liczb na język biznesu i budowanie pozycji partnera dla zarządu — czyli dokładnie tam, gdzie dane z 2026 roku pokazują dziś największą lukę kompetencyjną na rynku. Szczegóły na controllingnavigator.pl.
Źródła: - McKinsey: The State of AI: Global Survey 2026, n=1719 z 97 krajów, badanie terenowe maj–czerwiec 2026, publikacja sierpień 2026 — mckinsey.com - Gartner: Gartner Predicts That 90% of Finance Functions will Deploy at Least One AI-enabled Technology Solution by 2026, wrzesień 2024 — gartner.com - Gartner: Gartner Survey Shows Finance AI Adoption Remains Steady in 2025, n=183, badanie terenowe maj–czerwiec 2025, publikacja listopad 2025 — gartner.com - Gartner: Gartner Survey Reveals Acquiring and Developing AI and Digital Talent is CFOs’ Top Near-Term Challenge, n=100, badanie terenowe styczeń–luty 2026, publikacja marzec 2026 — gartner.com - Gartner: Gartner Research Reveals CFOs’ Budget Plans Prioritize Growth Functions, Technology and AI in 2026, n=300+, badanie terenowe październik 2025, publikacja luty 2026 — gartner.com - Deloitte: Q4 2025 CFO Signals Survey, n=200 (Ameryka Płn.), badanie terenowe listopad–grudzień 2025, publikacja styczeń 2026 — deloitte.com - EY: 2026 EY Global DNA of the CFO Survey, n=1610 z 28 krajów, badanie terenowe luty–marzec 2026, publikacja czerwiec 2026 — ey.com; wersja polska: ey.com/pl_pl
