Co AI naprawdę automatyzuje w controllingu w 2026 roku — dane, nie obietnice

Rozszyfruj controlling · 10 min czytania

Trudno dziś znaleźć konferencję o controllingu bez slajdu o sztucznej inteligencji. Problem w tym, że większość takich materiałów posługuje się ogólnikami sprzed dwóch–trzech lat. Poniżej to, co o automatyzacji w finansach i controllingu pokazują najświeższe, samodzielnie zweryfikowane badania z 2026 roku — polskie i międzynarodowe, cytowane bezpośrednio z materiałów firm badawczych, które je przeprowadziły.

Ilu firm w Polsce to w ogóle dotyczy

Najbardziej aktualne dane o polskim rynku pochodzą z czwartej edycji cyklu “CFO Pulse” — badania KPMG w Polsce we współpracy z ACCA Polska, przeprowadzonego metodą CATI na próbie 213 osób odpowiedzialnych za funkcję finansową w średnich i dużych firmach (badanie terenowe: listopad 2025, publikacja: czerwiec 2026) (KPMG Polska):

• Ponad trzy czwarte średnich i dużych firm w Polsce rozpoczęło już wdrażanie AI w obszarze finansów.
• 37% organizacji jest na etapie projektów pilotażowych.
• Tylko 8% to liderzy z szerokim, dojrzałym wdrożeniem AI w wielu obszarach finansów.
• Najczęstsze dzisiejsze zastosowania: prognozowanie, analiza danych i planowanie finansowe (38%), zarządzanie należnościami i windykacja (30%), kontrola kosztów i analiza odchyleń (ponad 25%).

WAŻNE: TYLKO 17% RESPONDENTÓW WIDZI WYSOKI POTENCJAŁ PEŁNEJ AUTOMATYZACJI CAŁEGO PROCESU “OD ZAMÓWIENIA DO ZAPŁATY”, ALE AŻ 41% WIDZI WYSOKI POTENCJAŁ W SAMEJ KSIĘGOWOŚCI. To rozróżnienie jest kluczowe: automatyzacja dziś dotyczy pojedynczych, dobrze zdefiniowanych zadań księgowych, a nie całych, złożonych procesów biznesowych obejmujących wiele decyzji po drodze.

Nawet wśród firm, które AI już wdrożyły, rzeczywistość operacyjna wygląda skromniej, niż sugerują nagłówki: 58% respondentów przyznaje, że 30–50% czynności w procesie zamknięcia miesiąca wciąż wykonywanych jest ręcznie(KPMG Polska). AI przyspiesza fragmenty procesu — nie zastępuje go w całości.

Mimo to efekty są odczuwalne: 97% ankietowanych CFO wskazuje przynajmniej jedną wymierną korzyść z AI, a wśród firm z szerokim wdrożeniem 53% zgłasza redukcję kosztów operacyjnych. Największą barierą pozostaje brak jasnej strategii cyfryzacji (42% wskazań) — nie sam brak technologii.

Co pokazują dane globalne: adopcja rośnie wolniej, niż zakładano

Gartner, firma badawcza śledząca funkcje finansowe na świecie, w badaniu na próbie 183 CFO i liderów finansowych(badanie terenowe: maj–czerwiec 2025, publikacja: listopad 2025) pokazuje trend adopcji AI w finansach na przestrzeni trzech lat: 37% w 2023 roku → 58% w 2024 roku → 59% w 2025 roku (Gartner, listopad 2025).

Wniosek: tempo wdrożeń wyraźnie wyhamowało po gwałtownym wzroście z poprzednich lat — z 21 punktów procentowych wzrostu między 2023 a 2024 rokiem do zaledwie 1 punktu między 2024 a 2025 rokiem. Najczęstsze zastosowania AI wśród firm, które je wdrożyły: zarządzanie wiedzą (49%), automatyzacja procesu zobowiązań (37%) oraz wykrywanie błędów i anomalii (34%).

Mimo rosnącej adopcji, 91% respondentów ocenia dotychczasowy wpływ AI na swoją organizację jako niski lub umiarkowany. Jak komentuje Marco Steecker, Senior Director of Research w Gartner Finance: momentum adopcji AI w finansach wyraźnie zwolniło po gwałtownym wzroście z poprzednich lat, choć organizacje, które pokonują bariery wdrożeniowe, “czerpią z tego znaczące korzyści” (Gartner, listopad 2025).

Rozdźwięk między wdrożeniem a realną wartością

Nowsze badanie Gartnera, przeprowadzone na próbie 204 liderów finansowych w marcu 2026 roku (publikacja: maj 2026), pokazuje jeszcze wyraźniej ten sam wzorzec: 84% organizacji finansowych wdrożyło AI albo planuje to zrobić, ale tylko 7% zgłasza wysoki lub bardzo wysoki wpływ tych wdrożeń na wyniki (Gartner, maj 2026).

66% firm, które wdrożyły AI, wskazuje wzrost efektywności i produktywności jako główną korzyść — ale jednocześnie 63% przyznaje, że wdrożenie AI w 2025 roku przebiegało wolniej, niż zakładano.

Jak to ujmuje Marco Steecker: “Zespoły finansowe z pewnością częściej korzystają dziś z AI, ale CFO muszą teraz udowodnić, że AI realnie poprawia decyzje, przyspiesza działanie i pomaga finansom kształtować wyniki całej organizacji”, dodając: “Nie wolno mylić aktywności z wpływem. Liczba pilotaży, wdrożonych narzędzi czy przypadków użycia w produkcji pokazuje, że finanse się poruszają — ale nie dowodzi to, że AI dostarcza wartości, jakiej oczekują dziś zarządy” (Gartner, maj 2026).

Ten sam obraz w USA: szerokie użycie, wąski zakres zadań

Kwartalne badanie Deloitte “CFO Signals” na próbie 200 dyrektorów finansowych dużych firm północnoamerykańskich (przychody min. 1 mld USD, badanie terenowe: maj–czerwiec 2026, publikacja: lipiec 2026) pokazuje, że 93% organizacji wykorzystuje dziś AI w kluczowych obszarach działania (Deloitte, lipiec 2026).

Ale rozbicie tego wskaźnika na konkretne zastosowania pokazuje ten sam, zadaniowy charakter automatyzacji, co w Polsce: 51% wykorzystuje AI do zadań administracyjnych i produktywności (transkrypcje, szkice dokumentów), 44% do planowania i budżetowania finansowego, 41% do analizy danych finansowych. Jednocześnie 59% CFO wskazuje równoważenie szybkości wdrożeń z zarządzaniem ryzykiem jako główne wyzwanie zarządcze, a tylko 19% CFOdeklaruje, że to oni ponoszą główną odpowiedzialność za nadzór nad AI w swojej organizacji.

Najważniejsza liczba: adopcja to nie to samo, co wartość

Najświeższe i najszersze geograficznie dane pochodzą z globalnego badania McKinsey “The State of AI” — 1719 respondentów z 97 krajów (dobór ważony udziałem każdego kraju w globalnym PKB), badanie terenowe: maj–czerwiec 2026, publikacja: sierpień 2026 (McKinsey, sierpień 2026).

• 89% firm regularnie korzysta z AI w przynajmniej jednej funkcji biznesowej.
• 44% skaluje AI na poziomie całej organizacji (wzrost z 38% rok wcześniej).
• Ale tylko 37% organizacji przypisuje AI pozytywny wpływ na EBIT — dokładnie tyle samo, co rok wcześniej.
• Tylko 6% firm kwalifikuje się jako liderzy wdrożeń — organizacje, które raportują wpływ na EBIT na poziomie 5% lub więcej wraz z “istotną” wartością biznesową.

WAŻNE: TO NIE JEST WYNIK JEDNEJ FIRMY BADAWCZEJ — TO TA SAMA PRAWIDŁOWOŚĆ POTWIERDZONA NIEZALEŻNIE PRZEZ PIĘĆ RÓŻNYCH BADAŃ, NA TRZECH KONTYNENTACH.Gartner (7% wysokiego wpływu wśród 204 liderów finansowych), Deloitte (nadzór nad AI jako główna bolączka mimo 93% adopcji), McKinsey (6% liderów wdrożeń na 1719 firm globalnie) i KPMG/ACCA Polska (dojrzałe wdrożenie tylko u 8% firm) — wszystkie niezależnie od siebie pokazują tę samą lukę między tym, ile firm “korzysta z AI”, a tym, ile firm faktycznie z tego korzystania czerpie mierzalną wartość.

Co z tego wynika w praktyce dla controllera

Zestawiając te pięć niezależnych badań z 2025 i 2026 roku, obraz jest spójny:

1. Automatyzacja realnie działa dziś na poziomie pojedynczych zadań — księgowanie, fakturowanie, wstępne prognozy, wykrywanie anomalii, wyszukiwanie informacji — a nie na poziomie całych procesów decyzyjnych.
2. Wskaźniki adopcji (“ilu firm korzysta z AI”) rosną szybciej niż wskaźniki wpływu (“ile firm widzi z tego wysoką wartość”) — i ta rozbieżność powtarza się we wszystkich pięciu badaniach niezależnie od kraju i branży.
3. Nawet w firmach uznawanych za liderów wdrożeń AI proces zamknięcia miesiąca w większości wciąż wymaga pracy ręcznej (KPMG/ACCA: 30–50% czynności).
4. Największą barierą nie jest brak narzędzi, tylko brak strategii i jasno zdefiniowanych przypadków użycia(42% w Polsce, powtarzający się wątek w cytowanych wypowiedziach analityków Gartnera).

To narzędzie do opanowania, nie powód do niepokoju

Dane z tych pięciu badań nie potwierdzają scenariusza, w którym AI “automatyzuje controlling” w sensie zastępowania całych procesów decyzyjnych. Pokazują raczej, gdzie automatyzacja już działa (zadania powtarzalne, dobrze zdefiniowane) i gdzie wciąż jest bardziej obietnicą niż praktyką (złożone procesy end-to-end, decyzje strategiczne).

Na szkoleniach Controlling Navigator pokazujemy, jak korzystać z dostępnych dziś narzędzi analitycznych i automatyzacyjnych tak, żeby realnie przyspieszały pracę — na przykładach z prawdziwych firm, nie na obietnicach z prezentacji sprzedażowych. Szczegóły na controllingnavigator.pl.

Źródła: - KPMG w Polsce, ACCA Polska: “Technologia w finansach: automatyzacja i AI”, CFO Pulse (4. edycja), badanie CATI, n=213, badanie terenowe listopad 2025, publikacja czerwiec 2026 — kpmg.com/pl - Gartner: Gartner Survey Shows Finance AI Adoption Remains Steady in 2025, n=183, badanie terenowe maj–czerwiec 2025, publikacja listopad 2025 — gartner.com - Gartner: Gartner Says CFOs Must Stop Mistaking Finance AI Deployment for Value Creation, n=204, badanie terenowe marzec 2026, publikacja maj 2026 — gartner.com - Deloitte: Q2 2026 CFO Signals Survey, n=200 (Ameryka Płn.), badanie terenowe maj–czerwiec 2026, publikacja lipiec 2026 — deloitte.com - McKinsey: The State of AI: Global Survey 2026, n=1719 z 97 krajów, badanie terenowe maj–czerwiec 2026, publikacja sierpień 2026 — mckinsey.com